Safra Taşları Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Safra kesesi, açlık dönemlerinde safrayı depolayan ve yemek sırasında bağırsağa yönlendiren bir organdır. Safra karaciğerde üretilir ve safra kesesine gelir. Bazı kişilerde safranın kimyasal yapısına bağlı olarak kristalleşmeler oluşur. Bu kristaller zamanla kum tanesi büyüklüğüne, daha sonra taş büyüklüğüne ulaşabilir. Bazı durumlarda ise birleşip koyulaşarak birikinti oluşturur; buna safra çamuru denir.

Safra Taşı Neden Oluşur?

Kesin neden tam olarak bilinmemekle birlikte, en önemli faktörün safranın kimyasal yapısını belirleyen genetik özellikler olduğu düşünülmektedir. Bunun yanı sıra:

• Hormon benzeri bazı ilaç kullanımı,

• Obezite ve hareketsiz yaşam,

• Diyabet ve karaciğer hastalıkları,

• Bazı kan hastalıkları

safra taşı oluşum riskini artırabilir. Taş oluşumu kadınlarda ve 40 yaş üstünde daha sık görülür. Yapılan araştırmalarda 60 yaş üzeri kadınlarda Avrupa’da %17, Amerika’da %9 ve Türkiye’de %15 oranında safra taşı bulunduğu tespit edilmiştir. Erkeklerde bu oran %6–12 civarındadır.

Belirtiler ve Komplikasyonlar

Safra taşlarının büyük çoğunluğu “sessiz taş”tır, yani herhangi bir belirti göstermez ve çoğu kez tesadüfen ultrasonografi ile tespit edilir. Belirti veren taşlarda en yaygın semptom ağrıdır; genellikle mide üzerinde veya sağ karın bölgesinde, özellikle yemeklerden sonra ataklar hâlinde ortaya çıkar. Bu ağrılar bazen gece uykudan uyandırabilir ve bulantı eşlik edebilir.

Belirti veren taşlarda tedavi uygulanmazsa komplikasyonlar gelişebilir. Bunlar arasında:

• Safra kesesi iltihabı nedeniyle şiddetli ağrı ve ateş,

• Taşın ana safra kanalına düşmesi sonucu tıkanma sarılığı,

• Tıkanmaya bağlı pankreatit yer alır.

•  

Tanı Yöntemleri

Safra taşlarının tanısı genellikle ultrasonografi ile konur. Safra kesesinde iltihap varsa ultrason bunu da gösterebilir. Kesede detaylı inceleme için BT (tomografi) kullanılabilir. Taşın safra kanalına düşmesi durumunda ise endoskopik ultrasonografi (EUS) veya MRCP (MR safra kanalı görüntülemesi) ile tanı konur.

Tedavi

Sessiz taşlarda tedavi gerekmez; sadece yıllık ultrason kontrolleri ile takip önerilir. Ağrı veya komplikasyon gelişmişse tek tedavi yöntemi ameliyattır. Günümüzde en yaygın yöntem laparoskopik (kapalı) safra kesesi ameliyatıdır; genellikle güvenli ve sorunsuz bir yöntemdir.

Safra kesesi iltihaplanmışsa önce antibiyotik tedavisi uygulanır. Ana safra kanalında taş varsa önce ERCP yöntemiyle taş endoskopik olarak çıkarılır, ardından safra kesesi ameliyatı yapılır.